İrinli iltihap ve fistül, makat ve makat etrafı bölgesinin iltihaplı ve sıvı akıntısı olan yaygın bir hastalığıdır. İrinli iltihap-makat fistülü, genellikle tekrar ortaya çıkan (bazen) zor bir tedaviye sahiptir.

İkisinin arasındaki bağlantı nedir? Makatın irinli iltihabı, akut-ani-ağrılı fazdır ve makat fistülü uzun zamanlı-ve irin akıntsı ile nispeten acısız  fazdır. Sık sık artmalar ve sakin dönemler vardır. İrinli iltihap nadiren ateşle birlikte ağrılı şişlik şeklinde görülür. Iltihap, irinin cerrahi olarak çıkarılmasıyla tedavi edilir. Ameliyat sonrası  sıkça, sıvının aktığı bir çıkış, yani bir fistül kalmaktadır.

Nedenler Fistül irinli iltihaplar  içeride çıkışı (deliği) olan bir enfeksiyondan kaynaklanır. Herhangi bir çıkış (delik) yoksa, iltihap, sigara içenlerde ve obezlerde yaygın olan hidradenitisten kaynaklanmaktadır. İçeride çıkışı (deliği) olan fistüller nadiren Crohn hastalığı, bir yaralanma ve yabancı cisimden kaynaklanmaktadır. Diğer nadir formlar ameliyat sonrası olan, ameliyat sonrası pouch, rektovajinal ve idrar yolu ile fistüllerdir.

 

Belirtiler İrinli iltihaplar birkaç gün içinde aniden, şişen ve bazen de ateşle ortaya çıkar. Fistüller, içinden irin akan bir  ya da  bir çok delik gibi görünür. Bu delikler açılıp kapanabilirler veya tam tersi , hidradenitis durumunda çok sayıda olabilirler. Bazen fistüller kördür ve sadece makat içinde deliği  vardır.

Teşhis Müdahale öncesi Kontrol (Test)

Fistüllerin teşhisi ve uygun bir cerrahi tedavisinde, önemli bir unsur, köktür, yani makt içindeki çıkışın (deliğin) tam konumunun bulunması.  Diğer gerekli unsurlar (bilgiler) büzgen kaslar ile olan ilgidir (dairesel kasları dışkıları tutar)  ve ne kadar büzgen kas oranı fistül altında bulunmaktadır. Deneyimli bir doktor tarafından  muayene birçok bilgi verir. Sık bir teşhis testi (Manyetik Rezonans Görüntüleme) MRI’dır. Ancak biz, kliniğimizde 25 yıl boyunca 3d intrarektal (makat içi) ultrason kullanmaktayız. Uzun süreli deneyim, anında teşhis ve daha fazla ayrıntıya sahip olmamızı sağlar. Ultrason bize milimetrik ölçüm yapma olanağı verir. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) en iyi durumlarda, yukarıdaki sorulara net olmayan cevaplar verir ve en kötü durumlarda tamamen yanlıştır.

Tedavi – Teknikler (lazer)

Irin içeren apseler (irinli iltihaplar) açılarak  ve irinin çıkarılması ile tedavi edilmelidir. İrinli iltihaplar cerrahi olarak irinin çıkarılması ile tedavi edilir. Eğer ameliyat gecikirse apse (irinli iltihap) şişer ve hasta çok eziyet çeker. Nadiren septisemi olabilir. Cerrahi olarak tedavi edilmezse, apseleler (irinli iltihaplar) sonunda kendileri çatlar ve irin gider (akar). Ancak bu durumda irinli iltihap çok yayılmıştır, büzgen kasların içine  nüfuz edebilir ve kesin tedavi daha zor hale gelir. Sıklıkla makattaki bir çıkıştan (delikten) geldikleri için, genellikle ikinci bir aşamada tedavi edilecek olan bir fistül kalır.  İrinli iltihabın kötü (bir şekilde) yönünün değiştirilmesi  fistüle neden olduğu görüşü tamamen yanlıştır. Seçilmiş vakalarda, uzman bir cerrah-proktolog tarafından ve ayrıntılı ultrason taraması yapıldıktan sonra, irinli iltihabın-fistülün tam tedavisi ilk cerrahi müdahalede yapılabilir.  Uzman olmayan cerrah, özellikle intrarektal (makat içi) ultrason yoksa, irinli iltihabı tespit edemezse, antibiyotikler verilmektedir. Antibiyotikler, çoğu kez büyük ölçüde geri dönen iltihabın üstünü örtmeyi başarmaktadırlar. 

Fistüllerin tedavisi için pek çok teknik vardır (ondan fazla). Çok sayıda tekniğin varlığı ve kullanımı, bunların hiçbirinin tüm problemleri çözmediğini göstermektedir. Asıl amaç, ilk olarak büzgen kasları kesmemek, ikincisi fistülü kesin olarak tedavi etmek ve üçüncüsü büyük bir travmaya neden olmamaktır. Son yıllarda birçok yöntem ve birçok makine önerilmiştir. Başlangıçta, ekonomik kazanç ve reklam yararlı, reklam edildiler,  nihai bir çözüm olarak ilan edildiler, fakat zamanla tüm dezavantajları yüzeye çıktı.

En eski ve en basit teknik fistülü açmaktır. Daha zor fistüller için seton (gevşek veya aralıklı) dikiş kullanımı Hipokrat dönemden beri bilinmektedir. Son yıllarda birçok yeni teknik geliştirilmiştir (LIFT, flap, AFP, Permacol, VAAFT, OTSC, vb.). Bazıları dezavantajları ortaya çıktıktan sonra bir görünüp bir kaybolurlar (kuyruklu yıldızlar gibi). Bazı durumlarda Filac-Lazer tekniği, herhangi bir yaralanmaya neden olmadığı ve büzgen kaslara zarar vermediği için çok vaat eden bir yöntemdir. Yöntemin yaratıcısına (yöntemi bulana göre) göre başarı oranları % 60-70’e ulaşmaktadır.

Fistüllere alışkın bir proktolog tek teknik kullanmaz fakat her durum için uygun olanı arar. Bir hastanın fistül cerrahi müdahalesinde, sıkça daha iyi sonuçlar  almak için, aynı zamanda iki veya daha fazla teknik kullanıldığını gizlememeliyiz. Bazı fistüller yarım saat içinde tedavi edilebilir. En zor olanlar tatmin edici bir sonuç için sabır ve birçok ameliyat gerektirir. En temel olan doğru cerrah- proktoloğun  seçimidir. Hasta ile cerrah-proktolog arasında bir güven ilişkisi kurulmuşsa kesin tedavi çok olasıdır. Zor durumlarda hasta sabırlı olmalıdır.

Ameliyat sonrası süreç Lazer ameliyatından sonra, uygulanabildiği durumlarda, yara (travma) yoktur ve ameliyat edilen bir-iki gün içerisinde faaliyetlerine geri dönebilir. Diğer yöntemlerde, bazen sıvının aktığı başka decerede bir travma  vardır. Bu sık değişiklikler ve yıkama gerektirir.